IoT Nedir? Devrenin İlk Adımı
Nesnelerin İnterneti (IoT), fiziksel dünyadaki nesnelerin — sensörler, makineler, ev aletleri — birbirine ve internete bağlanarak veri toplaması, bu veriyi paylaşması ve gerekirse otonom şekilde harekete geçmesidir. Bir IoT sistemi, tıpkı bir elektronik devre gibi art arda gelen bloklardan oluşur:
Algıla (Sensör) → İşle (Mikrodenetleyici) → İlet (Protokol) → Depola/Analiz Et (Bulut) → Harekete Geç (Aktüatör). Bu eğitimdeki her modül, aşağıdaki devre şeridinde bir "bileşen" olarak temsil ediliyor; ilerledikçe ilgili pad yanacak.
İpucu: Üstteki gezinme çubuğundan istediğiniz modüle doğrudan atlayabilirsiniz.
Sensörler: Fiziksel Dünyayı Sayıya Çevirmek
Sensörler; sıcaklık, nem, ışık, hareket, basınç gibi fiziksel büyüklükleri elektriksel sinyale çevirir. Yaygın örnekler: DHT22 (sıcaklık/nem), LDR (ışık), PIR (hareket), HC-SR04 (mesafe), MPU6050 (ivme/jiroskop).
Aşağıdaki simülatörde sanal bir DHT22 sensöründen gelen sıcaklık ve nem verisini kaydırıcılarla değiştirin; dijital okuma ve zaman grafiği anlık güncellensin.
Aktüatörler: Kararı Fiziksel Harekete Çevirmek
Sensör veriyi topladıktan ve sistem karar verdikten sonra, aktüatörler bu kararı fiziksel dünyada uygular: bir LED yanar, bir servo döner, bir fan çalışır. Üç yaygın aktüatörü aşağıda deneyin.
Mikrodenetleyiciler: Devrenin Beyni
Sensörden geleni okuyan, karar veren ve aktüatörü tetikleyen katman mikrodenetleyici/mikroişlemci kartlarıdır. Bir satır seçerek örnek "LED yakma" kodunu görün.
| Kart | Wi-Fi/BT | GPIO (yaklaşık) | Tipik Kullanım |
|---|
Haberleşme Protokolleri
Bir cihazın hangi protokolü kullanacağı; menzil, güç tüketimi ve veri hacmi dengesine göre değişir. Aşağıdan bir protokol seçin, sonra MQTT için yayınla/abone ol akışını canlı izleyin.
Bulut ve Veri Platformları
Cihazlardan gelen veri genelde bir ağ geçidi (gateway) üzerinden buluta ulaşır; burada alınır (ingestion), zaman serisi veritabanında saklanır, kurallarla işlenir ve gösterge panellerinde görselleştirilir. AWS IoT Core, Azure IoT Hub veya açık kaynaklı ThingsBoard gibi platformlar bu akışı yönetmek için kullanılır.
Kritik konular: veri saklama maliyeti, örnekleme sıklığı, kenar (edge) ön işleme ile bant genişliğinden tasarruf.
Veri, sabit aralıklarla bu üç durağı sırayla ziyaret eder.
Yapay Zekâ ile Akıllı IoT
Yapay zekâ, IoT verisine üç yerde eklenebilir: bulutta (büyük modeller, geçmiş veri analizi), kenar cihazda (TinyML — düşük gecikme, çevrimdışı çalışma) veya ikisinin karışımı. Tipik kullanım alanları: anomali tespiti, kestirimci bakım (predictive maintenance), görüntü sınıflandırma.
Aşağıdaki anomali dedektörü, gerçek bir modeli değil; eşik ve mesafeye dayalı basitleştirilmiş bir örneği simüle eder.
IoT Güvenliği
IoT cihazları genelde sınırlı kaynaklıdır ve güncellenmesi unutulur — bu da onları saldırganlar için cazip hedef yapar. Aşağıdaki temel önlemleri işaretleyerek "kilidin" nasıl güçlendiğini görün.
Gerçek projelerde bu liste; tedarik zinciri güvenliği ve düzenli sızma testleriyle genişletilmelidir.
Uygulamalı Proje: Akıllı Oda Termostatı
Şimdi B, C, D ve G modüllerini tek bir kural motorunda birleştirelim: bir sıcaklık sensörü, basit bir "eğer-ise" kuralı ve bir fan aktüatörü.